Στην έγκριση του Πρακτικού Ολοκλήρωσης του 2ου Σταδίου (Υποέργο 2) με τίτλο «Τεκμηρίωση της πολεοδομικής εξέλιξης του ιστορικού Οικισμού της Ναυπάκτου», που αποτελεί συνέχεια της προγραμματικής σύμβασης «Αναγνώριση, καταγραφή, τεκμηρίωση και προτάσεις για την προστασία του», προχώρησε το δημοτικό συμβούλιο του δήμου Ναυπακτίας κατά την πρόσφατη συνεδρίασή του. Σήμερα η «ε» παρουσιάζει το τι είναι η συγκεκριμένη εργασία που έχει ξεκινήσει για την πόλη της Ναυπάκτου με την καταγραφή των δεδομένων εδώ και χρόνια, που αποσκοπεί, αλλά και πως μπορεί να συνεχιστεί προσφέροντας ένας πολύ σημαντικό εργαλείο που θα μας οδηγήσει στην απόδοση της ταυτότητας που τόσο έχει ανάγκη.
Την παρουσίαση συνοπτικά του τι ακριβώς είναι αυτό το οποίο παραλαμβάνει ο δήμος, αλλά και μέσω ποιας διαδικασίας προέκυψε, έκανε ο Γιώργος Κοτρώνης, ο οποίο είναι και εκπρόσωπος του δήμου στην εν λόγων ερευνητική ομάδα. Όπως ανέφερε αρχικά ο πρόεδρος της Αιτωλικής Αναπτυξιακής, η Ναύπακτος είναι μια από τις ιστορικότερες πόλεις της χώρας, η οποία παρά τις ραγδαίες μεταβολές που υπέστη κατά τα μεταπολεμικά χρόνια, κατάφερε να διατηρήσει αρκετά στοιχεία του ιστορικού της χαρακτήρα καθώς και ορισμένα σημαντικά μνημεία, όπως λ.χ. οι μεσαιωνικές της οχυρώσεις που μαρτυρούν την μακραίωνη ιστορίας της. «Αυτός είναι και ο λόγος που θα πρέπει με αυξημένο αίσθημα ευθύνης να προσεγγίζουμε ότι αφορά τις παρεμβάσεις μας στην ιστορική μας καστρόπολη», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Η αρχή της προσπάθειας
Κάνοντας αναφορά με το πως ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια υπενθύμισε πως το 2013 ο δήμος Ναυπακτίας, αναγνωρίζοντας την πολυετή προσφορά του Πανεπιστημίου Πατρών και συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα την ανάγκη συνεργασίας με το μεγαλύτερο ανώτατο ίδρυμα της Περιφέρειας, προχώρησε στην σύναψη μνημονίου συνεργασίας, το οποίο υπογράφηκε στις 14/02/2013 στη Ναύπακτο, μεταξύ του Δήμου και του Πανεπιστημίου το οποίο προέβλεπε την «Υποστήριξη βιώσιμης λύσης για το Οικιστικό Ναυπάκτου αλλά και προτάσεις για τον Αστικό, Πολεοδομικό, Χωροταξικό και Περιβαλλοντικό Σχεδιασμό της Ναυπακτίας».
Η υπογραφή της σύμβασης
Το παραπάνω μνημόνιο αποτέλεσε την αφετηρία ενός μακρόχρονου διαλόγου με στόχο την διαμόρφωση του ακριβούς πλαισίου βάσει του οποίου θα διευρυνόταν και θα προχωρούσε περαιτέρω η παραπάνω συνεργασία. Ο διάλογος οδήγησε στη απόφαση σύναψης στις 28/04/2014 μίας Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτιστικής Ανάπτυξης, μεταξύ του Δήμου Ναυπακτίας και του Πανεπιστημίου Πατρών, στην οποία συμμετείχαν παράλληλα ως συμβαλλόμενα μέρη το Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού και η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Σκοπός της προγραμματικής σύμβασης ήταν η προώθηση της συνολικής αναβάθμισης, του εμπλουτισμού, της συντήρησης, της αποκατάστασης και της ανάδειξης του ιστορικού και παραδοσιακού τμήματος της πόλης της Ναυπάκτου, με έμφαση στον οχυρωμένο μεσαιωνικό πυρήνα του. Ο πλήρης τίτλος της προγραμματικής σύμβασης είναι, «Αναγνώριση, Τεκμηρίωση και Προτάσεις για την Ανάδειξη και Προστασία του Ιστορικού Οικισμού Ναυπάκτου».
Οι τρεις ενέργειες που περιγράφονται στον τίτλο του προγράμματος ομαδοποιήθηκαν σε δυο επιμέρους φάσεις. Η Α’ Φάση προέβλεπε την αναγνώριση του ιστορικού οικισμού της Ναυπάκτου, ενώ η Β’ Φάση την τεκμηρίωση του και τις προτάσεις για την ανάδειξή του. Το Πανεπιστήμιο Πατρών ολοκλήρωσε με επιτυχία την Α’ Φάση του ερευνητικού προγράμματος την οποία και παρέδωσε τον Ιούλιο του 2015. Σκοπός της ήταν η συστηματική καταγραφή όλων των κτηρίων του οικισμού της Ναυπάκτου (καταγράφηκαν πάνω από 2.000 κτίρια), η συλλογή αρχειακού υλικού, η δημιουργία βάσης δεδομένων, καθώς και πρότυπες προτάσεις ανάδειξης της παλαιάς Δυτικής Πύλης της πόλης.
Πιο αναλυτικά η Α΄ Φάση του προγράμματος περιλάμβανε:
- αρχειακή έρευνα για την συλλογή παλαιών απεικονίσεων, αεροφωτογραφιών, ιστορικών χαρτών και διαγραμμάτων του ιστορικού οικισμού.
- μελέτη της σημερινής κατάστασης του οικισμού μέσα από την συστηματική καταχώρηση στοιχείων όλων των κτηρίων σε ειδικά δελτία καταγραφής, καθώς και συνοπτικές αποτυπώσεις των σημαντικότερων κτισμάτων. Επίσης, πλήρης φωτογραφική τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης του οικισμού.
- ανάπτυξη και σχεδιασμό θεματικής βάσης δεδομένων για την καταχώρηση όλων των παραπάνω, καθώς και ανάπτυξη συστήματος GIS και θεματικής χαρτογραφίας για την παράλληλη δημιουργία χωρικής βάσης δεδομένων.
- επεξεργασία πρότυπης μελέτης αποκατάστασης και προτάσεις ανάδειξης της παλαιάς δυτικής πύλης των οχυρώσεων της Ναυπάκτου, με στόχο την δημιουργία προτύπου για αντίστοιχες μελέτες που θα εκπονηθούν στο μέλλον, τόσο από τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες όσο και από ιδιώτες μελετητές.
Τα στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά την Α’ Φάση αποτελούν την πρώτη ύλη για την ολοκλήρωση της Β΄ Φάσης του προγράμματος που είναι σε εξέλιξη.
Η Β΄ Φάση
Αντικείμενο της Β΄ Φάσης αποτελεί η επεξεργασία και σύνθεση του υλικού που συλλέχθηκε κατά τη διάρκεια της Α΄ Φάσης, με σκοπό την τεκμηρίωση της πολεοδομικής εξέλιξης του ιστορικού οικισμού της Ναυπάκτου, από τον 19ο αιώνα μέχρι της μέρες μας, καθώς και τη διαμόρφωση προτάσεων για την προστασία και ανάδειξή του αρχιτεκτονικού πλούτου της πόλης.
Η Β΄ Φάση του ερευνητικού προγράμματος έχει θέσει πολλαπλούς στόχους, όπως σημείωσε ο Γ. Κοτρώνης, ενώ τα αποτελέσματα της έρευνας πρόκειται να αποτελέσουν σημαντική επιστημονική παρακαταθήκη στην ιστορία της πολεοδομίας και της αρχιτεκτονικής της πόλης της Ναυπάκτου αλλά και ένα πολύτιμο συγκριτικό υλικό για την έρευνα άλλων ιστορικών πόλεων της Ελλάδας. Επίσης, η έρευνα φιλοδοξεί να αποτελέσει το ερέθισμα για την διεύρυνση των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων που διέπουν την αρχιτεκτονική παραγωγή σε ιστορικά φορτισμένες και πολιτιστικά «ευαίσθητες» περιοχές, όπως η Ναύπακτος. Στην εκπλήρωση του παραπάνω στόχου αποσκοπεί το δεύτερο σκέλος του αντικειμένου, ήτοι οι προτάσεις για την προστασία και ανάδειξή του αρχιτεκτονικού πλούτου της πόλης. Αυτό πρόκειται να επιτευχθεί μέσω της διερεύνησης και ανάπτυξης νέων μεθοδολογιών προσέγγισης του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού σε συγκεκριμένα σημεία της πόλης, που θα επιλεγούν μετά την ολοκλήρωση της τεκμηρίωσης του οικισμού από την ερευνητική ομάδα. Δείγμα των διερευνητικών αυτών μεθόδων προσέγγισης έχει ήδη παραχθεί κατά την Α΄ Φάση του προγράμματος και αφορά στο σημείο της δυτική πύλης της πόλης. Τέλος, παράλληλα με τα παραπάνω επιστημονικά οφέλη, τα αποτελέσματα του προγράμματος θα παράσχουν στο Δήμο Ναυπακτίας ένα πολυτιμότατο εργαλείο για τη σύνταξη μελετών αστικής ανάπλασης, την θωράκιση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, και τον σχεδιασμό ενός στρατηγικού πλαισίου (masterplan) για την προώθηση ενός βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης της πόλης της Ναυπάκτου.
Αναλυτικά η Β Φάση του προγράμματος περιλαμβάνει 3 υποέργα:
ΥΠΟΕΡΓΟ Ι:
Παραδόθηκε στις 14 Απριλίου του 2019 και περιελάβανε την αποτύπωση και την ιστορική τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής ενός πολύ μεγάλου τμήματος των οχυρώσεων της πόλης καθώς και προτάσεις αποκατάστασης και ανάδειξης τους (από τα Μποτσαρέικα έως το Φαλτσοπόρτι). Με βάση τα αποτελέσματα του πρώτου υποέργου η ΕΦΑ Αιτ/νιας και Λευκάδας σε συνεργασία με την Αναπτυξιακή του Δήμου κατάφεραν να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση. Συγκεκριμένα, η αποκατάσταση των οχυρώσεων που μελετήθηκαν χρηματοδοτήθηκαν μέσω της Αναπτυξιακής με το πρόγραμμα LEADER και μέσω του ΥΠΠΟΑ με το πρόγραμμα Interreg Europe.
ΥΠΟΕΡΓΟ ΙI:
Στη παρούσα φάση, το Δημοτικό Συμβούλιο κλήθηκε να παραλάβει τα αποτελέσματα της έρευνας που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Υποέργου ΙΙ της Β’ Φάσης του ερευνητικού προγράμματος. Συγκεκριμένα, το Υποέργο ΙΙ προέβλεπε την «Τεκμηρίωση της πολεοδομικής εξέλιξης του ιστορικού οικισμού της Ναυπάκτου» που παραδόθηκε εμπρόθεσμα στις 14 Απριλίου του 2020. Πρόκειται για την επεξεργασία, σύνθεση και αντιπαραβολή του αρχειακού υλικού που συλλέχθηκε κατά την διάρκεια της Α’ Φάσης, με τα αποτελέσματα της εργασίας πεδίου που έλαβε χώρα επίσης κατά την διάρκεια της Α’ Φάσης το καλοκαίρι του 2014. Παραδίδεται λοιπόν με το παρόν τεύχος του ΥΠΟΕΡΓΟΥ ΙΙ η συστηματική τεκμηρίωση της πολεοδομικής εξέλιξης της Ναυπάκτου από τον 19ο αιώνα μέχρι της μέρες μας, μέσα από επιστημονικά κείμενα, εικόνες, σχέδια και πολεοδομικούς χάρτες.
Τέλος το ΥΠΟΕΡΓΟ ΙIΙ:
Πρόκειται να ολοκληρωθεί στις 14 Απριλίου του 2021 και αφορά στην διερεύνηση και ανάπτυξη νέων μεθοδολογιών προσέγγισης του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού σε συγκεκριμένα σημεία της πόλης. Με απλά λόγια, κατά την διάρκεια του 3ου υποέργου πρόκειται να παραχθούν προτάσεις ανάπλασης για συγκεκριμένες περιοχές του ιστορικού πυρήνα της πόλης. Οι προτάσεις αυτές θα είναι αντίστοιχες με εκείνες που είχαν εκπονηθεί για την δυτική Πύλη της πόλης και είχαν παρουσιαστεί στην έκθεση στο Φετιχιέ τζαμί με την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης του προγράμματος την άνοιξη του 2017.
Ο Γ. Κοτρώνης τόνισε μεταξύ άλλων την αξία αυτού του εργαλείου για την πόλη της Ναυπάκτου, που όχι μόνο μπορεί να αποτελέσει μέσο εξασφάλισης κονδυλίων, όπως ήδη έχει διαπιστωθεί, αλλά και κυρίως να αποτελέσει κοινή αναφορά αλλά και το ασφαλές φίλτρο που θα αξιοποιεί ο όποιος φορέας ή υπηρεσία μελλοντικά πάρει αποφάσεις γι’ αυτή. «Να αποτελέσει, τέλος τον έγκυρο σύμβουλο της εκάστοτε δημοτικής αρχής και του δημοτικού συμβουλίου συνολικά, αλλά και ιδιωτών και μελετητών της πόλης μας με δεδομένο ότι το υλικό που παράγεται είναι στην διάθεση όλων μας», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Η σημασία του
Η ολοκλήρωση του έργο θα αποτελέσει έναν μπούσουλα που θα μπορούν πάνω σε αυτόν να πατήσουν όλες οι παρεμβάσεις που θα γίνουν, μην έχοντας δεσμευτικό χαρακτήρα βέβαια στην παρούσα φάση, αλλά από τη στιγμή που συμμετέχουν στην εκπόνηση αυτού φορείς με γνώση στο αντικείμενο τότε ακόμα και άτυπα θα μπορεί να παίξει το ρόλο του οδηγού. Σύμφωνα με πληροφορίες της «ε» αυτή η προσπάθεια είναι πιθανό να συνεχιστεί και μετά το 2021, όταν και θα έχει περατωθεί το αντικείμενο της παρούσας σύμβασης με μία νέα, στην οποία μπορούν να λάβουν μέρος οι ίδιοι συμμετέχοντες εξειδικεύοντας ακόμα περισσότερο το αντικείμενο των παρεμβάσεων. Κι αν αυτό συμβεί, με την παρακαταθήκη όλης της εργασίας που θα έχει παραχθεί, θα αποτελεί ένα πρώτης τάξεως εργαλείο για την πόλη όπου θα λύσει άπαξ δια παντός το ζήτημα του χαρακτήρα των έργων που θα γίνονται, δίνοντας ταυτόχρονα και την ταυτότητα που το σύνολο των δημοτικών αρχών τα τελευταία χρόνια έχουν οραματιστεί για τη Ναύπακτο, δηλαδή μία καστρούπολη που η είσοδος του οποιουδήποτε σε αυτή θα είναι ένα περιβάλλον απόλυτα προσαρμοσμένο στο «μύθο» που θέλουμε να φτιάξουμε. Και το σημαντικότερο όλων, θα είναι ένα εργαλείο πάνω από πολιτικές σκοπιμότητες και μικροπολιτικές τακτικές, και το πιο σημαντικό… κοινά αποδεκτό από όλους.
Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδας «εμπρός»
