Γράφει η Αλεξάνδρα Κωστίνα
με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λογοκρισίας στο Διαδίκτυο (12 Μαρτίου)
Η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λογοκρισίας στο Διαδίκτυο (12 Μαρτίου), αποτελεί μια σημαντική αφορμή για προβληματισμό σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης και την ελεύθερη διακίνηση της πληροφορίας στον ψηφιακό κόσμο. Σε μια εποχή όπου το διαδίκτυο έχει γίνει βασικό εργαλείο ενημέρωσης, επικοινωνίας και συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο, το ζήτημα της λογοκρισίας και του ελέγχου της πληροφορίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Το ζήτημα αυτό αγγίζει άμεσα τους πολίτες, αφού πλέον ενημερώνονται όλο και περισσότερο από ψηφιακά μέσα, τοπικές σελίδες, κοινωνικά δίκτυα και διαδικτυακές κοινότητες. Όταν η πληροφορία παραμορφώνεται ή παρουσιάζεται επιλεκτικά, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται κοινωνικά ζητήματα, πολιτικές αποφάσεις ή ακόμη και γεγονότα της καθημερινότητας. Για τον λόγο αυτό, η σωστή και πλουραλιστική ενημέρωση βοηθά την κοινωνία να κατανοεί καλύτερα την πραγματικότητα και να σκέφτεται κριτικά.
Παράλληλα, η λογοκρισία και η προπαγάνδα δεν έχουν μόνο θεσμικές ή πολιτικές επιπτώσεις· μπορούν να επηρεάσουν και την ψυχολογία των πολιτών. Όταν δημιουργείται η αίσθηση ότι η πληροφορία ελέγχεται ή κατευθύνεται, ενισχύεται η δυσπιστία απέναντι στα μέσα ενημέρωσης και στους θεσμούς. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση, πόλωση ή ακόμη και σε αυτολογοκρισία, όπου οι πολίτες αποφεύγουν να εκφράσουν δημόσια τη γνώμη τους.
Ένα παράδειγμα που συχνά αναφέρεται στη διεθνή συζήτηση είναι το Ιράν, όπου υπάρχουν περιορισμοί στην πρόσβαση σε ορισμένες ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και όπου οι πληροφορίες γύρω από τις τελευταίες εξελίξεις του πολέμου έχουν γίνει πεδίο παραπληροφόρησης.
Τις τελευταίες μέρες, εν μέσω της έντονης κρίσης, κυκλοφόρησαν πολλά fake news, συχνά με τη βοήθεια AI που δημιουργεί παραποιημένα βίντεο ή εικόνες και τα παρουσιάζει ως πρόσφατα γεγονότα. Αυτή η παραπληροφόρηση δεν επηρεάζει μόνο την πολιτική αντίληψη, αλλά μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, ανασφάλεια και δυσπιστία στους πολίτες, ενισχύοντας την ψυχολογική πίεση σε περιόδους κρίσης. Η κατάσταση αναδεικνύει πώς η διαχείριση της πληροφορίας και η δυσκολία επαλήθευσης των δεδομένων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διαμορφώσουν αφηγήματα και εντυπώσεις, ειδικά σε περιόδους έντασης.
Ενώ η ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφορία, στην εποχή που ζούμε, φαντάζει δεδομένη, όλοι οι παραπάνω παράγοντες έρχονται να μας υπενθυμίσουν ότι, χωρίς κριτική σκέψη και ενεργούς πολίτες οι οποίοι ελέγχουν τις πηγές τους, ελλοχεύει σοβαρά ο κίνδυνος, αντί να καθίσταται η ενημέρωση ως προϊόν, τη θέση της ως τέτοιο να παίρνει ο πολίτης, με ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται.
